ZABYTKI I HISTORYCZNE MIEJSCA W SOŁONCE

GRODY – przysiółek graniczny wsi Straszydle i Sołonka, obejmujący niegdyś folwark Grzybkówka, odgradzający włości rodziny Grzybczaków od reszty wsi (zagrodników). W języku staropolskim grodze, grody, grodzenie oznaczały granice pól i obszarów ziemskich.

PORĘBY – przysiółek w Sołonce z licznymi zagajnikami (porębami). Większość z nich powstała po wyrębie lasów dokonywanych od XVI wieku do lat 30. XX wieku. Szczególnie dotkliwe i bezmyślne wyrębów dokonywał Witold Uznański – mąż hrabiny Olgi Uznańskiej, mającej swoją rodową siedzibę (pałac) w Czudcu. Uznański spłacał drewnem z sołońskich lasów liczne długi zaciągnięte u lichwiarzy i handlarzy żydowskich. W latach 30. XX wieku za niespłacone przez Uznańskiego podatki, lasy w Sołoce przeszły na skarb państwa.

PÓLKA – złożone z drobnych zagonów pola orne położone w Sołonce przy granicy z Połomią. Nabyte przez miejscowych zagrodników w okresie od XVII do XIX wieku w ramach tzw. przymiarek.

PRZYMIARKI – pola chłopskie i przysiółek w Sołonce na granicy z Baryczką. Nazwa określała grunty uprawne zagrodników, przyznane im w okresie pańszczyzny (XVI-XIX) jako tzw. miary do posiadanych wcześniej niewielkich zagonów. Zazwyczaj przymiarki były to ziemie niezwykle trudne do uprawy – nieurodzajne (zbyry lub płone pola).

PRZYŚNICA – część pól w Sołonce położonych na stromych zboczach, które od XVI wieku orano „w poprzek” (poprzecznie). Ten rodzaj orki nazwano przyśnicą. Stąd nazwa pól.

PRZYWROTEK – przysiółek w centralnej części wsi Sołonka (teren nad kościołem parafialnym i szkołą), charakteryzujący się stromymi zboczami wznoszących się tu wzgórz i pagórków. Według miejscowej tradycji, podczas prac polowych oraz transportu towarów, często dochodziło do wywracania się wozów i zwierząt – stąd „przewrotek” lub „przywrotek”.

LAS SOŁOŃSKI – ostoja dawnej puszczy karpackiej poddawana od końca XVI wieku systematycznemu wyrębowi. Szczególnie dotkliwie przetrzebiony w I połowie XVII wieku, gdyż drewno służyło do ważenia soli z miejscowych źródeł solnych. Obecnie atrakcyjne miejsce wypoczynku i rekreacji (solanka).

WISIELOKI – miejsce tragedii dwóch parobków z Blizianki, którzy w XIX wieku nie otrzymawszy godziwej zapłaty za wykonaną pracę u jednego z kmieci w Straszydlu, odebrali sobie życie na skraju lasu przy leśnej drodze, prowadzącej z Sołonki i Straszydla do Blizianki. Podczas prac pogłębiających przydrożny rów w roku 1926, prochy nieszczęśników przeniesiono na cmentarz.

ZADOŁY – przysiółek w Sołonce przy granicy z Baryczką, charakteryzujący się licznymi wąwozami, zapadami, urwiskami, tworzącymi naturalne zapadliska (doły). Stąd nazwa.

ZAPADY – urwiska i osuwiska ziemi w lasach i na polach, położonych na stromych zboczach, spowodowane zazwyczaj przez ulewne deszcze lub podmyciem przez strumienie i potoki. Szczególnie licznie występują w Sołonce i tam wyjątkowo dokuczliwe i niebezpieczne dla ludności, dla turystów natomiast, przyrodnicza atrakcja.


DSC00545STUDNIA SOLANKOWA

Sołońska solanka jest częścią tzw. solanek podkarpackich, występujących wzdłuż Pogórza Karpackiego w pasie solanek sanocko-przemyskich, w zachodniej części żup ruskich. Eksploatowana w XVI i XVII wieku, gdy warzono tu na dużą skalę sól. Wtedy też powstała znajdująca się tu studnia solankowa. Jak wskazują badania dendrochronologiczne przeprowadzone przez AGH Kraków, pochodzi ona z 1596 roku. Ma głębokość 26 metrów i jest ocembrowana drewnem sosnowym techniką na tzw. zrąb. Do naszych czasów przetrwały też w bardzo dobrym stanie urządzenia wydobywcze wraz z walcem wciągającym i licznymi fragmentami drewnianej obudowy studni. Dostępne do obejrzenia w Muzeum Regionalnym w Sołonce. Są to jedyne tego typu obiekty zachowane na Podkarpaciu. Prowadzi do niej trasa turystyczna, dzięki której można się jeszcze bardziej nacieszyć pięknem Sołonki.

DSC00542KAMIENNA STUDNIA

W 2011 roku, podczas prac ziemnych związanych z doprowadzeniem prądu do źródeł solankowych, została odkryta kamienna studnia wody pitnej. Najstarsi mieszkańcy Sołonki wiedzieli o jej istnieniu, lecz nikt nie pamiętał jej lokalizacji, a zasypana została w latach 1908-1912, przez nakrycie jej płytami kamiennymi i nadkładem ziemnym. Studnia pochodzi z XVII wieku, kiedy to wieś należała do Ligęzów – ówczesnych właścicieli Rzeszowa i okolic. Z tego też okresu pochodzi studnia na Rynku rzeszowskim. Jej budowa miała związek z eksploatacją pobliskich źródeł solankowych i cennym zabytkiem kultury materialnej dawnych mieszkańców Podkarpacia.

DSC00555MOST CHŁOPSKI

Most zbudował w 2 poł. XIX w. niejaki Paweł Materna – kmieć lubeński z przysiółka Obręczna w Lubeni. Niezwykła precyzja wykonania mostu i technika zastosowana przy jego budowie (most zabudowano z kamienia rzecznego bez użycia zaprawy), sprawiają że jest on oryginalnym zabytkiem architektury ludowej. Na terenie Polski zachowało się zaledwie kilka tego typu obiektów. Ponad stuletni most do dziś służy okolicznym mieszkańcom, co potwierdza wyjątkową jakość i solidność chłopskiej konstrukcji.

DSC00532MUZEUM REGIONALNE

Muzeum Regionalne w Sołonce powstało w 1985 roku. Obecnie ekspozycja składa się z ponad 3 tys. eksponatów związanych z gminą Lubenia, kulturą materialną i duchową wsi rzeszowskiej. Zbiory można oglądać w czterech głównych częściach placówki: Muzeum Etnograficzne, Muzeum Historyczne, Muzeum Strachów Polnych oraz Muzeum Fotografii Chłopskiej Bolesława Wróbla. W Muzeum Historycznym zgromadzono kilkaset eksponatów pochodzących w większości z okolic Lubeni. Są tu m.in. obiekty archeologiczne, szczątki zwierząt kopalnych (mamuta, nosorożca włochatego), biała broń, dokumenty, przedmioty codziennego użytku, monety, itp. – od czasów neolitycznych, aż do 1 połowy XX wieku.

Wśród ważnych zabytków muzealnych znajdziemy przedmioty i dokumenty odnalezione w Sołonce. Należą do nich m.in.:

  • siekierka krzemienna z epoki neolitu oraz grot włóczni z krzemienia wołyńskiego, a także buławy kamienne z tego okresu, co świadczy, iż już przed 4 tysiącami lat przebywały tutaj wędrowne ludy z różnych stron;
  • monety z XVII wieku, tzw. boratynki oraz monety austriackie z XIX w.;
  • rękojeść szpady austriackiej i prochownica z XVIII wieku;
  • elementy uzbrojenia i militaria z I wojny światowej 1914-1918;
  • narzędzia i przedmioty rzemiosła kowalskiego z kuźni Krupów i Pezdanów z XIX i XX wieku;
  • przedmioty codziennego użytku z XIX i XX wieku (naczynia żeliwne, wagi, gliniaki, łyżniki, żarna, uprzężą końskie itp.);
  • militaria z okresu II wojny światowej 1939-1945;
  • modlitewniki z XIX i XX wieku oraz fotografie i przedmioty codziennego użytku i wiele, wiele innych.
Reklamy